Schapen tellen

Heeft u wel eens schapen geteld als u ‘s nachts geen oog dicht deed? En hielp het? Bij mij in elk geval niet; ik werd er steeds nerveuzer van omdat ik elke keer de tel kwijt was. Andere slaapwandelaars vonden het ook geen succesformule. Toen aan iemand gevraagd werd naar de resultaten zei hij “dat het niet uitmaakt wat je telt, het kunnen net zo goed gehaktballen zijn- slapen doe je toch niet”. Een dame vertelde dat zij in het nachtelijk uur alle lammetjes op Texel had geteld, en omdat dit niet hielp maar aan de schapen op het vaste land was begonnen. Weer een ander beweerde dat hij rond middernacht door de hele Nederlandse schapenvoorraad heen was, maar nog altijd de slaap niet kon vatten. Uit onderzoek door de Universiteit van Oxford is inmiddels komen vast te staan dat het tellen van schapen ter bestrijding van slapeloosheid niet helpt. En dat scheelt een hoop werk, maar daarmee is het slaapprobleem niet opgelost.


Goede slaap is noodzakelijk voor een goed functioneren overdag en een goede gezondheid op lange termijn. De slaap dient voldoende diep, voldoende lang en voldoende stabiel te zijn. Van een paar nachtjes zonder slaap gaat niemand dood, maar chronisch gebrek aan slaap kan uiteindelijk leiden tot neurologische schade en een versnelde veroudering van het hersenweefsel. Psychologische factoren, zoals depressiviteit en angststoornissen zijn voor zo’n 50% debet aan het slapeloosheidsprobleem. Het verlies van een baan, de dood van een geliefde, het verdriet en de nasleep van een echtscheiding zijn geen gemakkelijk oplosbare problemen. Een troostend woord, steun door vrienden en familie; ze zijn in zulke situaties van levensbelang. Soms kan professionele hulp door een ter zake kundige en invoelende behandelaar noodzakelijk zijn. Een medische oorzaak als slaap-apneu of een overmatig gebruik van alcohol [alcoholisme] vragen ook om een grondige aanpak. Sommige medicijnen, zoals bètablokkers, orale anticonceptiva en schildkliermedicatie kunnen eveneens bijdragen aan het probleem. En back to base: de meeste mensen drinken zo’n twee tot drie koppen koffie per dag. Dat is goed voor een dagelijkse inname van 150 tot 225 mg caffeïne. Weinigen hebben daar last van, afhankelijk van hun genetische gesteldheid om coffeïne snel of langzaam te kunnen afbreken. De lever van de één doet dat in 30 minuten, een ander in 12 uur. Iemand die  slaapproblemen heeft door alleen al in de vroege ochtend een kopje koffie te drinken, doet er goed aan daar eens een weekje mee te stoppen. Dat geldt uiteraard ook voor andere bronnen van caffeïne, zoals thee, chocola, cola en energiedrankjes. Wie regelmatig aan lichaamsbeweging doet voelt zich beter en slaapt in het algemeen ook dieper. Sommigen hebben baat bij een rustige avondwandeling, bij voorkeur in een natuurlijke omgeving zoals bos, duin of strand, anderen slapen beter door s’ morgens – niet s’ avonds ! – wat stevige oefeningen te doen. Allerlei ontspanningstechnieken vóór het slapen gaan worden aanbevolen met vaak goede resultaten. Ik ben overigens geen tegenstander van het kortstondig gebruik van reguliere slaapmiddelen. Problemen, vooral van psychische aard, kunnen zo ernstig zijn dat dergelijke medicatie tijdelijk op zijn plaats is. Kunnen die  problemen echter worden teruggebracht naar een aanvaardbaar niveau, maar blijft slapeloosheid toch een chronisch verhaal dan zijn andere mogelijkheden het overwegen waard.

Orthomoleculaire slaapmutsjes

De hormonen serotonine en melatonine spelen in ons lichaam een belangrijke rol bij het slaapmechanisme. De synthese van serotonine in het centrale zenuwstelsel is afhankelijk van het aminozuur  tryptofaan.  Bij de orthomoleculaire aanpak van slapeloosheid geeft l-tryptofaan in het algemeen goede tot zeer goede resultaten. Het voordeel van tryptofaan ten opzichte van de reguliere slaappillen, is dat dit aminozuur het normale slaapproces niet verstoort. Men gaat er vanuit dat het slaapverwekkende effect wordt veroorzaakt door een toename van serotonine, maar vermoedelijk spelen ook andere mechanismen een rol zoals een verhoogde productie van melatonine. Tryptofaan doet in het algemeen pas zijn werk na een paar dagen. Er is dus wat geduld voor nodig. In een dubbel-blindstudie kregen 20 deelnemers die aan chronische slapeloosheid leden, gedurende een periode van drie avonden een placebo [neppil]. Daarna ontvingen 10 proefpersonen 6 avonden lang  tryptofaan en de andere 10 een placebo. De laatste twee avonden ontvingen alle deelnemers een placebo. Tijdens de eerste drie nachten verdwenen de slaapproblemen niet. Maar na de vierde nacht vielen de meeste proefpersonen een stuk gemakkelijker in slaap.  In vergelijking met reguliere slaapmedicatie, liet dit onderzoek zien dat tryptofaan de verschillende slaapstadia niet negatief beïnvloedt. In geval van chronische slapeloosheid dient het wel minimaal een week te worden geslikt voordat enig resultaat kan worden verwacht. De vitamines B3 en B6 en het mineraal magnesium vervullen een ondersteunende rol bij de werking van tryptofaan en de omzetting naar serotonine. Gelijktijdige gebruik is dan ook altijd aan te bevelen. Wegens z.g. eiwitcompetitie dient tryptofaan niet gelijktijdig met andere aminozuren of andere eiwitbronnen, zoals [karne]melk of yoghurt te worden gebruikt of ingenomen. Omdat insuline de opname van tryptofaan versterkt is een stukje fruit of vruchtensap wel aan te bevelen. Chemisch gesproken is 5 – HTP [ 5-hydroxytryptofaan] een stapje dichter bij serotonine dan tryptofaan. 5-HTP hoeft niet eerst te worden omgezet en wordt direct naar de hersenen getransporteerd. Verschillende klinische studies laten zien dat met 5-HTP, zelfs in lage doses nog betere resultaten kunnen worden geboekt dan met tryptofaan. Een van de voordelen van 5-HTP is de positieve werking op de REM-slaap en het verbeteren van de slaapstadia 3 en 4. De aanbevolen dosering van 5-HTP is 100 tot 300 mg 30 tot 45 minuten voor het slapen gaan. Het beste is een aanvangsdosis van 100 mg gedurende drie dagen waarna eventueel meer kan worden genomen. Waarschuwing: Tryptofaan of 5-HTP mag niet gebruikt worden in combinatie met het Parkinson-middel carbidopa en medicijnen die tot de groep MAO-remmers behoren,zoals sommige antidepressiva. Suppletie met melatonine is in diverse studies bij kinderen en volwassenen ook werkzaam gebleken. Maar het helpt alleen bij mensen met een lage melatonine-spiegel. Bij personen die er van nature voldoende van hebben, heeft het weinig of geen effect. Dat komt omdat de productie vóór het slapen gaan altijd toeneemt. Het gebruik van melatonine is het meest werkzaam bij oudere mensen, bij wie het lichaamsgehalte van dit slaaphormoon met de jaren afneemt. In het algemeen is een dosering van 3 mg meer dan genoeg. Eigenlijk hebben lage doses van 0,1 of 0,3 mg al een rustgevend effect als de melatoninespiegels laag zijn. Hoewel melatonine met de aanbevolen doses geen ernstige bijwerkingen heeft, is het in tegenstelling tot tryptofaan wel in staat het waak en slaapritme enigermate te verstoren. Eén studie liet zien dat een dosis van 8 mg melatonine gedurende 4 dagen een duidelijke invloed heeft op de hormoonhuishouding.

Professor Kripke

Reguliere slaapmiddelen worden ook gebruikt bij angststoornissen en stress. De meest voorgeschreven preparaten in Nederland zijn de z.g. benzodiazepines zoals alprazolam, chloordiazepoxide, diazepam, flurazepam, temazepam, triazolam, oxazepam, zolpidem etc. Die kunnen flinke bijwerkingen hebben, zoals duizeligheid, slaperigheid en een gestoorde coördinatie. Autorijden en het bedienen van machines of andere activiteiten waarbij een grote mate van alertheid is vereist zijn bij het gebruik  ten strengste af te raden. Op de bijsluiter staat dat duidelijk aangegeven en apothekers plakken op het afleverdoosje nog eens extra de bekende gele waarschuwingssticker. Benzodiazepines kunnen vooral bij langdurig gebruik verslavend werken . Het gelijktijdig gebruik van alcoholische consumpties kan levensgevaarlijk zijn. Ze hebben een krachtige invloed op de hersenstofwisseling met als mogelijk gevolg ernstig geheugenverlies, nervositeit, verwardheid,hallucinaties, en extreem agressief gedrag.Gedachten aan zelfmoord en toegenomen depressiviteit zijn soms ook gemeld. Dr. Daniel F. Kripke, emeritus hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Californië [San Diego] heeft tijdens zijn 30 jarige loopbaan de risico’s van slaapmiddelen bestudeerd. Zijn meest schokkende bevinding was dat mensen die langdurig slaaptabletten slikken eerder sterven dan niet-gebruikers. Professor Kripke bekeek alle informatie uit de groot opgezette Cancer Prevention Study I [CPS I ] Bij deze studie werden door vrijwilligers van The American Cancer Society aan meer dan een miljoen Amerikanen vragenlijsten verstrekt met het verzoek die zo nauwkeurig mogelijk in te vullen. Na zes jaar werd dit herhaald. Bij de uitkomsten bleek dat 50% van de ondervraagden die vaak slaapmiddelen gebruikten was gestorven. De andere 50% die nog leefden bestond uit personen die wel van dezelfde leeftijd en geslacht waren en over dezelfde mate van gezondheid beschikten maar nooit slaaptabletten slikten. Om deze uitkomsten verder te onderbouwen besloot de American Cancer Society een extra onderzoek te doen onder een andere groep van ruim een miljoen Amerikaanse deelnemers, de Cancer Prevention Study II, of CPS II genaamd. Ook hier bleken de slaappilslikkers eerder te overlijden dan degene die ze niet gebruikten.

De hogere sterfte door slaapmedicatie was het sterkst bij ouderen

Conclusie

Of die sterfgevallen uitsluitend te wijten zijn aan de medicatie is niet voor honderd procent zeker. Wie dergelijke pillen slikt heeft sowieso een ernstig gezondheidsprobleem, zoals overmatige stress, een angststoornis of een ernstige vorm van depressiviteit. Zulke mensen hebben om die redenen al een verhoogd stervensrisico omdat mentale problemen een zware aanslag plegen op het immuunsysteem. Soms is er sprake van een individuele gevoeligheid en valt het gebruik van reguliere slaappillen om biochemische redenen volkomen verkeert. Een arts of specialist kan zoiets niet altijd voorzien. Maar hoe het ook zij:

“Slaapmiddelen komen alleen in aanmerking als het functioneren overdag gestoord is. Alleen incidentele toepassing kan als verantwoord worden beschouwd. Om afhankelijkheid te voorkomen is het van belang de behandelingsduur zo kort mogelijk te houden en indien mogelijk het slaapmiddel niet dagelijks te gebruiken. De normale gebruiksduur waar binnen continu gebruik van een slaapmiddel nog verantwoord is, varieert in het algemeen van enkele dagen tot enkele weken. De maximale gebruiksduur voor de kortwerkende slaapmiddelen is vier weken. Binnen deze vier weken dient ook het geleidelijk verminderen van de dosering plaats te vinden. Voor de ultrakortwerkende benzodiazepine(-achtige)n brotizolam, midazolam en triazolam is de maximale gebruiksduur nog korter, namelijk twee weken. Bij bestaand chronisch benzodiazepinegebruik kan met duidelijke voorlichting, bijvoorbeeld in een brief van de arts, worden gestimuleerd het gebruik af te bouwen of ten minste de dosering te verlagen. Gebleken is dat een dergelijke minimale interventie kan leiden tot stoppen in ongeveer 20% van de gevallen” [Farmacotherapeutisch Kompas, pag. 59]

Tenslotte: slapeloosheid is alleen te verhelpen als de achterliggende problemen worden aangepakt. Gebeurt dat niet dan kunt u de gehele Nederlandse veestapel gaan tellen, maar het zal uw slaapprobleem niet oplossen. Orthomoleculaire maatregelen zijn zeker een overweging waard, en mochten die toch niet helpen, gebruik dan alleen een slaapmiddel onder scherpe supervisie van uw arts of medisch specialist. Ik wens u een goede nachtrust toe.

Geraadpleegde literatuur:

The Encyclopedia of Natural Medicine- dr. Michael Murray & dr. Joseph Pizzorno- third edition 2012, New York, U.S.A

Farmacotherapeutisch Kompas editie 2012 – Commissie voor Farmaceutische Hulp van het College voor Zorgverzekeringen
Hypnotics’association with mortality or cancer, BMJ Open 2012;2:e000850 doi:10.1136/bmjopen-2012-000850

Gerelateerd: Vader Jacob, slaapt gij nog?

Share

73 reacties “Schapen tellen

  1. ik lees die maar ik slaap heel moeilijk ben gewoon erg moe als
    ik op sta en zo hele dag wel
    wou dat ik is beter kon slapen heb suiker maar leg het daar aan heb veel verdriet en stresse hoor graag van u

  2. Yvonne, er is inderdaad niets zo vervelend als slecht slapen. Het put lichaam en geest uit en belemmert de activiteiten van alle dag. Wordt slapeloosheid veroorzaakt door stress en verdriet dan is het van het grootste belang de oorzaken aan te pakken. Je zult begrijpen dat het oplossen van deze problemen niet geschikt is om via dit medium te behandelen. Ik raad je daarom aan eens te praten met een goede vriend of vriendin die een horend oor heeft en je persoonlijke situatie kent. Ook de huisarts kan een belangrijke rol spelen; wellicht ook bij het doorverwijzen naar een professionele hulpverlener als hij/zij dat noodzakelijk acht. Natuurlijk mag je van mij 5-HTP proberen in de dosering zoals aangegeven in mijn verhaal. Controleer dan wel of dit te combineren is met de eventuele medicijnen die je nu gebruikt.
    All the best !
    Anthon

  3. hallo,
    bij mij is in slaap vallen niet het probleem, maar wakker worden midden in de nacht. het voelt alsof het lichaam dan wil opstarten: hogere hartslag,alert. insuline? iets hormonaals? bioritme? doet 5 htp ook midden in de nacht nog wat?

  4. GJ, het is beslist de moeite waard om 5-HTP eens te proberen. Je zou kunnen starten met 100 mg 45 minuten voor het slapen met water in te nemen en dit eventueel te verhogen tot 300 mg na enkele dagen.Zoals je in mijn uiteenzetting hebt kunnen lezen heeft dit preparaat op de slaapstadia 3 en 4 een gunstige werking. Het is natuurlijk altijd verstandig de oorzaak van het probleem op te sporen. Wees in elk geval zo wijs om s’avonds geen koffie en thee te drinken bij gebleken gevoeligheid voor deze dranken. Ook suikerhoudende dranken en alcohol kan iemand uit de slaap houden of de duur van de slaap bekorten. {…} een complexpreparaat waarin tevens de ondersteunende vitaminen B3 en B6 zijn verwerkt alsmede de mineralen zink en magnesium. Niet gebruiken in combinatie met antidepressiva van het SSRI type of mono-amine-oxidase-remmers [MAO]
    gr. Anthon

  5. Ik zou graag de 5htp proberen in verband met slapeloosheid. Maar ik slik cymbalta en weet niet of dit een ssri is.

  6. Jacqueline, mijn antwoord kan kort zijn: de combinatie duloxetine (Cymbalta) en 5-HTP is inderdaad niet aan te bevelen, omdat Cymbalta een SSRI is.
    gr. Anthon

  7. Ik gebruik langere tijd zopiclon voor het slapen, maar ik ben vaak depressief (door mislukte ingreep) kan ik 5-htp in combinatie hierbij slikken

  8. Mijnheer/mevrouw Jong, die combinatie is zonder meer af te raden. omdat beide middelen een stringente werking hebben op de hersenbiochemie. Met andere woorden: bij gelijktijdig gebruik bijten ze elkaar stevig in de kuiten. Niet doen dus.
    gr. Anthon

  9. Hallo,
    Ik heb fibromyalgie eb las over 5-htp.
    Nu heb ik het besteld en vroeg me af of het gelijk genomen kan worden met allergiepillen genaamd levocetiriz? Verder neem ik multivitamines en soms ibuprofen.
    Voorheen heb ik amitriptyline gebruikt maar daar ben ik al een tijd mee gestopt nu.
    Heel soms neem ik oxazepam of temazepam om te slapen maar ik neem aan dat deze ook niet samen mogen met de 5htp?
    En verder nog maagzuurtabletten die ik nu tijdelijk neem..
    ik hoop eindelijk eens elke nacht zonder medicijnen te kunnen gaan slapen want het is toch allemaal troep..
    Groet ilona

  10. Ilona, met je vraag is tevens het antwoord gegeven: benzodiazepines zoals oxazepam en temazepam mogen INDERDAAD NIET samen met 5-HTP gebruikt worden. In je medicatiekeuze zul je dus of de een of de ander moeten nemen. Levocetirizine en 5- HTP bijten elkaar niet, maar ik raad je wel aan e.e.a. met je arts te bespreken alvorens 5-HTP aan je medicijngebruik toe te voegen.
    gr. Anthon

  11. Mijn zoontje van 8 heeft adhd en valt erg laat pas in slaap en slaapt ook slecht door. Is 5htp ook een optie voor kinderen? De kinderarts zei dat 2 a 3 melatonine tabletjes van 0,1 mg wel mag voor kinderen. Alleen heb ik het idee dat er dan een gewenning kan optreden of kan je dit blijven nemen?

  12. Desiree, dat hangt een beetje af van de vraag of je zoontje medicijnen slikt voor zijn ADHD. Daarbij vragen toepassingen van 5-HTP of melatonine toch een zekere terughoudendheid. Persoonlijk heb ik met mijn kleindochter van 7- die geruime tijd last had van overprikkeling en daardoor de slaap s`avonds maar moeilijk kon vatten – goede resultaten met 30 druppels Valeriaantinctuur een half uur voor het slapen gaan. Toen ik in het grijze verleden nog achter een toonbank stond adviseerde ik tevens het homeopaticum Coffea D6 wat ook uitstekende resultaten gaf. Overigens hebben kinderen met ADHD vrijwel zeker een magnesiumtekort en zal aanvulling met dit mineraal plus een goed vitamine B-complex altijd wat rust brengen. Ook extra omega-3-vetzuren bieden soelaas. Zie mijn artikel “Heeft uw kind een magnesiumtekort ? ” en de andere artikelen over ADHD op deze site
    gr. Anthon

  13. Bedankt voor het snelle antwoord. Mijn zoontje neemt geen medicijnen.
    Ik zal eens gaan kijken voor valeriaantinctuur. Magnesiumcitraat probeer ik hem ook elke dag te geven, maar welke dosering is voor een kind optimaal?

  14. Desiree, aangezien Valeriaantinctuur geen aantrekkelijke geur heeft – zeker niet voor jonge kinderen- kan ook een homeopathische verdunning worden toegepast die minder sterk ruikt, bijv. Valeriana Officinalis D6. In dat laatste geval dient de dosering gevolgd te worden die op de verpakking staat. Je kunt ook de apotheker even vragen die naar leeftijd en lichaamsgewicht zal vragen en daarop de dosering afstemt. Wat magnesium betreft: begin eens met een dagelijkse dosering van 50- 100 mg. Ook hierin kan de apotheker adviseren die diverse preparaten heeft waarbij de voorkeur uitgaat naar citraat, of in de vorm van z.g. aminozuurchelaten zoals magnesiumbisglycinaat. Magnesium in oxide of chloride vorm worden minder goed geabsorbeerd.
    gr. Anthon

  15. Hallo
    Heel graag wil ik u vragen of ik de 5htp ook samen met labetalol, bètablokker, in mag nemen?
    Hartelijke groeten

  16. Mirjam, in de mij ter beschikking staande literatuur wordt geen negatieve vermelding gevonden voor eventuele interacties tussen 5-HTP en Labetalol.
    gr. Anthon

  17. Mag je b.v. een avond temazepam nemen en de volgende avond 5 HTP?
    Ik gebruik al 15 jaar Temazepam met matig of geen resultaatof is dit levens gevaarlijk?
    Ik gebruik geen druppel alcohol geen koffie thee met cafeine enz.
    B.v.D.Hartelijke groeten Nora

  18. Nora, het gecombineerde gebruik van medicijnen en voedingssupplementen die invloed hebben op de hersenstofwisseling is zelden verstandig en beslist niet aan te raden. Er zullen ongetwijfeld redenen zijn waarom je Temazepam gebruikt. En een tijdelijk en kortstondig gebruik hiervan om emotionele “hobbels” in je leven te overwinnen kan in het algemeen geen kwaad. Heb je het gevoel dat de problemen met Temazepam niet verdwijnen dan is het goed om andere professionele hulp in te roepen. Die zou o.a. kunnen bestaan uit een consult bij een orthomoleculair arts met een begrijpend oor voor de achterliggende oorzaken van je probleem. Kijk daarvoor even op http://www.mbog.nl.
    gr. Anthon

  19. goedendag,

    Wegens n depressie slaap ik slecht.
    Ik slik sinds twee weken n lorazepam 1mg om te slapen.

    Nu wil ik hier graag van af en 5htp proberen.
    Ik heb capsules van 75 Mg.
    Welke dosering is aan te raden?

    Is effect direct merkbaar?(zo niet kan ik evt s nachts alsnog n lorazepam nemen?)

    En ik slik s ochtends 1600 Mg Sint janskruid.

    Graag uw reactie,vriendelijk bedankt

  20. Hester, voordat je overgaat op andere middelen dan lorazepam is het verstandig e.e.a. met de voorschrijvend arts te bespreken. Abrupt eindigen met de inname van dit medicijn is onverstandig; het gebruik ervan dient altijd geleidelijk te worden afgebouwd, “uitsluipen”heet dat in de farmacie. Overigens is het gelijktijdig gebruik van Sint Janskruid en lorazepam af te raden. Die twee kunnen elkaar gaan bijten. De aanbevolen dosering van 5-HTP is 100-300 mg een half uur voor het slapen gaan (en op een lege maag). Het effect komt langzaam op gang en zal pas na een week of twee merkbaar zijn. En 5-HTP is evenmin te combineren met lorazepam ! Tenslotte: lees nog even de laatste alinea van mijn artikel. Want als de achterliggende oorzaken van je slapeloosheid niet worden aangepakt heeft het gebruik van allerlei middelen maar beperkte waarde.
    gr. Anthon

  21. Bedankt voor de snelle reactie.

    Vannacht zonder lorazepam geprobeerd (loop intensief bij psycholoog en m’n gedachten zijn meer onder controle),ik slaap dan van 2230-00:00 zelf (slaap vrij makkelijk in)maar dan wakker en warme melk met honing ,lavendeldruppels op kussen,Bach resque night..”niets helpt dan…dus helaas dan toch weer n lorazepam 1mg Om 02:00 anders slaap ik echt niet meer ….

    Overgings weten zowel huisarts,natuurarts als apotheek van het gebruik van de Sint janskruid (ochtend)en de lorazepam en vonden ze in hun bestand geen interacties.”……

    Heeft u tips om van de lorazepam af te komen?

  22. Ps voordat ik aan de slaappillen begon sliep ik wekenlang maar n paar uur per nacht.
    Dat is slopend.
    Vandaar uiteindelijk uit nood ermee begonnen

  23. Hester, inderdaad een bijzonder vervelend probleem waarmee helaas duizenden mensen te kampen hebben. Ik begrijp uit je opmerkingen dat je een natuurarts hebt geraadpleegd. Ik raad je aan om met hem/haar om de tafel te gaan zitten en te zien hoe je van lorazepam kunt overschakelen naar natuurlijke(r) middelen. Hij/zij heeft naar ik aanneem ook het volledige overzicht van je situatie, zodat er adequaat advies kan worden gegeven. Gecombineerd gebruik van synthetische en /of natuurlijke medicijnen die invloed hebben op de hersenstofwisseling is m.i. altijd af te raden.
    gr. Anthon

  24. Volgens hem heeft het tijd nodig,moet ik nu eerst proberen bij te komen en hij heeft me de 5htp gegeven om zo de lorazepam uiteindelijk te kunnen gaan vervangen.

    Maar wat jij ook aangeeft lijkt me dat er ook nog bij teveel.

    Heb dat aangegeven bij m maar hij had geen alternatief

  25. Bestaat er een middel wat zowel op slaap als tegen depressie werkt?
    Zodat ik dus niet hoef te combineren ?

    Wat ik lees over antidepressiva klinkt Zo heftig qua bijwerkingen en uiteindelijk afbouwen……

    Mijn huisarts kon me daar niet in helpen.

  26. Ik moet nog vermelden dat ik zes jaar lang brainmood heb geslikt (griffiona,sjk ,rhodiola) en deze zomer ben gestopt.
    Omdat ik me heel goed voelde en het eens tijd werd.

    Wel afgebouwd maar wel soort afkick verschijnselen gehad (somber,stroomstootjes brein,hol gevoel buik etc).
    Daarna ging het slapen mis
    Terwijl ik normaal een prima slaper ben

  27. Hester, ik stuur je toch weer terug naar je behandelaar(s). En wat de middelen betreft die zowel antidepressieve als slapeloosheidbestrijdende werkingen hebben: Valeriana officinalis bevat gamma-amino-boterzuur dat betrokken is bij de regulatie van ontspanning, angst en slaap. 5-HTP is de voorloper van serotonine en melatonine (slaaphormoon).
    gr. Anthon

  28. Hallo, ik heb een hyperactief knobbel op mijn schildklier, 6 weken geleden heb ik een radio actief capsule gehad, een lage dosis. Nu heb ik dus alle symptomen van een te snel werkende schildklier, hartkloppingen, depri buien en noem maar op echt alle symptmen. Ik had al een tijde 5htp in huis maar was er nog niet mee begonnen omdat ik eerst de diagnose van de schildklier wilde afwachten. Ben van 74 kilo naar 55 gezakt, ben erg rusteloos en zelfs zelfmoord gedachten, dat alles door de schilklier, maar helaas is dat niet alles, ik heb 2 bloedziekte’s, systemische mastosytose en myelodysplasisch syndroom. Daarvan zal ik niet genezen helaas. Nu gebruik ik oxazepam sinds een paar dagen op voorschrift van de hematoloog. Dat mag ik 2 weken gebruiken, en als ik mij dan nog niet goed voel wil ik met de 5htp beginnen, hoe lang moet er tussen zitten na het stoppen met de oxazepam voor dat ik met de 5htp kan beginnen?

  29. Ilse, gezien je omvangrijke medische situatie kan ik je geen advies geven of het gebruik van 5-HTP in jouw geval verstandig is. Ik raad je aan contact op te nemen met dr. Kim van Wetten, orthomoleculair arts, gespecialiseerd in schildklierproblemen (kimvanwetten@gmail.com). Zij kan je zeker verder helpen. Aan te bevelen zijn ook de sites van Anneke Spaans, die n.a.v. haar schildklierproblemen het boek “Moe, Angstig,Depressief”schreef waarin je veel van je klachten zult herkennen – http://www.annekespaaks.nl – en dr. Robert Linschoten -www. vgns.info
    gr. Anthon

  30. Hoi Anton,
    Mag je 5htp combineren met olanzapine (lage dosis en niet-dagelijks gebruik).

  31. Lia, olanzapine is, zoals je wellicht, weet een antipsychoticum met een sterke werking op de hersenstofwisseling. Om die reden zou ik 5-HTP als combinatiemiddel willen afraden.
    gr. Anthon

  32. Beste Anton,
    Al zo’n 40 jaar heb ik last van fikse winterdips, maar dit jaar is het bar en boos. Ben heel erg gespannen en rusteloos. Daardoor ontstaat angst omdat ik er zelf niets tegen kan doen. Ik heb het gevoel dat het me overkomt, en ik machteloos ben.
    Nu gebruik ik al jaren een lichtlamp en die heeft me altijd goed geholpen alleen dit jaar niet. Nu heb ik van de h. arts lorazepam 1 mg. gekregen en die moet ik 4 maar per dag 1 innemen. Ik ben al terug gegaan naar 2 maal daags omdat ik als de dood ben om er aan verslaafd te raken.
    Van iemand anders heb ik de raad gekregen om 5-HTP te gaan gebruiken, omdat ik heel sterk het gevoel heb dat ik iets mis wat de zon mij wel geeft nl serotonine. In de zomer ben ik altijd erg opgewekt, heb zin in de dag, en ben actief. Nu is het net anders om. Toch ben ik bang om nu al de overstap te maken naar 5-HTP want ik weet niet wat dit spul gaat doen ondanks alle lovende berichten.
    Wat kan ik nu het beste doen? Nog even wachten tot deze winterdepressie voorbij is en dan beginnen met 5-HTP? Want het schijnt ook erg goed te helpen tegen slaapproblemen.

    Alvast heel erg bedankt voor je reactie.

  33. O ik was nog iets vergeten. Mijn h. arts had nog nooit van 5-HTP gehoord maar zei, “Ja hoor dat kan je gewoon gebruiken”. Wat een oen hé, hij geeft me Lorazepam en Amitriptyline, en van hem kan ik het zo er bij gebruiken. Wat fijn dat Google bestaat, anders had ik deze berichten misschien niet meer kunnen schrijven.

  34. Bos, (voor of achternaam ?), mag ik je eens aanraden een bloedtest te laten verrichten op een eventueel vitamine D3 tekort ? Het zou mij niet verbazen als dit bij jou aan een (veel) te lage kant is. Vermoedelijk kunnen je klachten daarmee in verband worden gebracht. Natuurlijk kun je 5-HTP gebruiken – maar NIET in combinatie met lorazepam.
    En mocht je probleem inderdaad te wijten zijn aan een (stevig) D3 tekort dan zijn je klachten met 5-HTP alleen niet opgelost. All the best !
    gr. Anthon

  35. Marion, mag ik je huisarts een heel beetje verdedigen ? In de hele 7-9 jarige artsenopleiding wordt over voeding slechts ongeveer 25 uur college gegeven. En als de man/vrouw s `avonds afgemat thuis komt en graag bij zijn/haar gezin wil zijn….enfin je begrijpt wel dat extra studie er dan niet altijd van komt. Dus wat zou hij/zij dan moeten weten van 5-HTP ? Ook apothekers worden overladen met duizenden feiten en feitjes die een mens onmogelijk kan onthouden. Daar heb je medische websites en (papieren) naslagwerken voor, die – en daar heb jij gelijk in- bij vragen over 5-HTP etc. WEL geraadpleegd moeten worden ! Laten we het houden op: schoenmaker blijf bij je leest: de dokter bij zijn pillen, de voedingskundigen bij hun voedingsadviezen !
    gr. Anthon

  36. Dank voor je antwoord Anton.
    Ik heb pas geleden 2 x bloed laten prikken. De eerste keer was mijn h. arts vergeten de vit. aan te kruisen dus moest ik terug. Van de eerste keer heb ik een kopie gekregen maar van de tweede keer niet, dus moet ik die maar gaan halen morgen.
    Als ik die in huis heb wil ik je het graag laten weten of het gebeurd is.

    Hartstikke bedankt voor je reactie

    gr. Marion.

  37. Hallo Anthon,

    Graag wilde ik het volgende weten:
    Onlangs is bij mijn dochter van 12 jaar de ziekte van Willis-Ekbom vastgesteld i.c.m. P.L.M.D. Zij heeft hier de ernstigste vorm van, haar nachtrust wordt dus ernstig verstoord en heeft niet alleen het onrustige gevoel in haar benen maar ook in vele andere spieren van haar lichaam gedurende de gehele dag!
    Hierdoor is dus besloten om met Ferrofumaraat 200 mg te starten en met Gabapentine. Melatonine van 5 mg slikt zij al een aantal jaar.
    Nu was mijn vraag of deze medicijnen ook vervangen kunnen worden door iets orthomoluculairs aangezien de andere medicijnen heel wat bijwerkingen kennen en ook nog niet bekend is wat de gevolgen van deze medicijnen zijn bij kinderen. ( begrijp me niet verkeerd: hier is een zorgvuldige afweging gemaakt tussen wel of niet starten maar geen medicatie is gewoonweg niet mogelijk gebleken…het blijft dan toch een afweging maken tussen 2 “kwaden”) Mochten er natuurlijk vervangers bestaan voor deze medicatie hoor ik het graag en zou het dan ook met de kinderneuroloog kunnen bespreken!
    Bedankt alvast voor de moeite.

    Vriendelijke groet,
    Aniëlka

  38. Aniëlka, ik kan mij een beetje verplaatsen in de zorgen die je om je kind hebt; ben zelf grootvader van een 12 jarige kleindochter en dan doet het pijn om zo`n schaap te zien lijden ! In april 2014 schreef ik het artikel (op deze site) “Kent u Dr.Willis en Dr. Ekbom” Je kunt het onder die titel vinden. Daarin staan wat orthomoleculaire maatregelen die met meer of minder succes worden toegepast. Maar soms ontkom je helaas niet aan het gebruik van reguliere medicatie, zoals gabapentine. Of dit middel op termijn in te wisselen is voor een meer natuurlijk product zou uitsluitend door een arts beoordeeld kunnen worden. Ik raad je daarom aan om na het lezen van mijn artikel een orthomoleculair arts te raadplegen (www.mbog.nl) die de algehele situatie van je dochter kan overzien en in samenwerking met jou naar verschillende mogelijkheden kan zoeken. Daarbij wens ik je vanuit de grond van mijn (grootvaderlijke) hart al het beste !
    gr. Anthon

  39. Hallo Anthon,
    Ik neem sinds een maand Kwalitis samen met Redomex Diffucaps 25 mg. voor een depressie. Nu heb ik over 5-HTP gelezen. Kan ik dit bij deze andere geneesmiddelen nemen?

    Alvast bedankt

  40. Greta,in de combinatie Kwalitis ( curcuma-extract) en Redomex (amitriptyline) zie ik geen bezwaar; gelijktijdig gebruik van Redomex en 5-HTP is absoluut af te raden !
    gr. Anthon

  41. Beste Anthon,

    Enige tijd geleden ivm doorslaapprobleem L-tryptofaan 500mg genomen.
    Ik kreeg er een enorm gejaagd, onbestendig, onwerkelijk, naar gevoel van…last darmen en overgeven. Ik nam het overdag… Maar ik heb voor t eerst in 10 jaar 7 uur geslapen zonder wakker te worden!!! Ik had t ingenomen net voor mn ontbijt.
    Ook één keer net voor slapen genomen maar daar lag ik dus hele nacht van wakker.
    Ik ben er wel meteen mee gestopt.
    Is dit normaal zulke bijwerkingen?? Gaat dat over na paar dagen gebruik?? Is dit bij 5-htp ook bekend?
    Ik heb weer een periode van slecht doorslapen.
    Melatonine 3mg werkt niet, om de 2 uur wakker.
    Ondanks de vele bijwerkingen overweeg ik weer l-tryptofaan of 5-htp te gaan gebruiken.

  42. William, 5-HTP kan bij gebruikers die daar gevoelig voor zijn inderdaad maag/darm bezwaren en soms braken veroorzaken. Of dit na langer gebruik verdwijnt weet ik niet en hangt af van iemands individuele gevoeligheid. Het is de moeite waard dit in elk geval uit te proberen. Blijven de vervelende bijverschijnselen toch bestaan, dan is het noodzakelijk naar andere middelen uit te zien. All the best !
    gr. Anthon

  43. Bedankt voor je reply. Ik zal overwegen htp5 of l-tryptofaan weer te gaan gebruiken om mn slapeloosheid te bestrijden.
    Heb je nog een gebruikersadvies qua tijdstip van inname, welke t beste werkt om te slapen?
    Ik zie vaak dat men htp5/l-tryptofaan inneemt voor het slapen gaan. Ik had het ingenomen in de ochtend voor het ontbijt: serotonine wordt aangemaakt overdag, waardoor melatonine afgifte plaatsvindt in de nacht.
    Mocht ik er mee doorgaan dan zal ik mn bevindingen hier posten. Vr gr

  44. William, kijk voor de dosering nog even naar de informatie in de alinea “Orthomoleculaire slaapmutsjes”, en probeer dat eerst eens. Het is overigens ook mogelijk 5-HTP gecombineerd te gebruiken met Valeriana Officinalis. Afhankelijk van lichaamsgewicht en leeftijd zou je op een lege maag voor het slapen gaan 30-60 druppels kunnen nemen. Smaakt helaas niet naar kersenbonbons, maar ondersteunt wel een goede nachtrust….
    gr. Anthon

  45. Beste Anthon,
    Wat fijn deze site!
    Inslapen is niet mijn probleem, doorslapen wel. Ik slaap al jaren slecht, slaap in en ben na 45-60 min wakker en blijf dit patroon herhalen met wakkere perioden van 1,5@2 uur.
    Mag 5-HTP samen gebruikt worden bij methylfenidaat? Is het alleen verkrijgbaar op recept of kan het online besteld worden?
    Vriendelijke groet,
    Rea

  46. Aanvullende info op eerder bericht, ik ben al jaren bekend met dysthymie en depressie. Zowat alles alsook combinaties van medicijnen geslikt zonder goed resultaat maar wel veel last gehad van bijwerkingen. Nu ga ik beginnen met methylfenidaat m.n. om moeheid en concentratie te verbeteren. De hoop hierbij is dat het ook baat zal hebben op depressie klachten. Is niet reguliere keuze maar schijnt in sommige gevallen goede resultaten te boeken.
    Groet,
    Rea

  47. Rea, 5-HTP is zonder recept verkrijgbaar maar kan in GEEN geval gecombineerd worden met methylfenidaat. Als (door)slapen, dysthemie en depressie je problemen zijn, is het overigens de vraag of methylfenidaat – gezien het bijwerkingen profiel -wel de juiste oplossing is. Het gebruik daarvan is uiteraard een persoonlijke keuze. Mag ik je adviseren met je problemen ook eens bij een orthomoleculair arts langs te gaan? Die kan samen met jou proberen de oorzaken van je klachten te achterhalen en wellicht via de juiste voedingsmaatregelen een verbetering in je situatie brengen. Je kunt iemand vinden op http://www.mbog.nl
    gr. Anthon

  48. Dankjewel voor je snelle antwoord.
    Ik had na het lezen van deze blog en alle verhalen ook al besloten om naar een orthomoleculair arts op zoek te gaan. Mijn huidige medicijn keuze is inderdaad niet een reguliere route, maar er is bij anderen met vergelijkbare historie positief resultaat geboekt. Ik heb hoop, begin er nu net pas mee en m.n. om me te helpen bij concentratieproblemen en gebrek aan energie. Voor mij is het ook niet de oplossing als het al aanslaat. Ik wil echt op een andere manier mijn aanhoudende klachten aanpakken met succes en blijvend resultaat. Heb al de nodige wijzigingen doorgevoerd in mijn dieet de laatste jaren maar vind het soms moeilijk mijn weg te vinden omdat er zoveel informatie beschikbaar is die elkaar helaas ook regelmatig tegenspreekt. Afhankelijk van hoe ik me voel kan dat heel overweldigend zijn. Heel erg bedankt voor het advies.

  49. Beste Anton,

    Elke avond neem ik een lepel sleep juice. In sleep juice zit Doxylamine, Hiervan slaap ik redelijk, zonder slaap ik helemaal niet. Ik slaap helaas al 30 jaar slecht. Mag dit met 5-HTP gecombineerd worden?
    groet,
    Annelies

  50. Annelies, het Farmacotherapeutisch Kompas editio 2016 geeft hier geen uitsluitsel over. Doxylamine is een zogenaamd antihistaminicum dat een versuffende werking heeft en al snel tot een zekere afhankelijkheid (verslaving) kan leiden. Een negatieve interactie met 5-HTP sluit ik overigens niet uit. Wellicht is het beter om te trachten andere wegen te bewandelen om van je slapeloosheid af te komen. Ik begrijp uit je verhaal dat het probleem al 30 bestaat. Is het daarom aan te bevelen eens langs te gaan bij een orthomoleculair arts die naar diepere oorzaken van je probleem kan kijken ? zie http://www.mbog.nl
    gr. Anthon

  51. Ik heb magnesium en l-tryptofaan voorgeschreven gekregen van de acupuncturist. Ik slik escitalopram en begreep van de apotheek dat dit samen kan zonder problemen. Ik slik de ochtend nog 0.25 mg alprazolam. Bijt dit met de avond l-tryptofaan?

  52. Nathalie, dat kan inderdaad bijten. De combinatie L-tryptofaan/ escitalopram en alprazolam is NIET aan te raden en vormt een mogelijk risico op het z.g. serotoninesyndroom. De apotheker of zijn/haar assistent(e) is zich daar kennelijk niet goed van bewust of heeft nagelaten de juiste bronnen te raadplegen ! Magnesium is geen probleem. Is de acupuncturist wel op de hoogte van je medicijngebruik ?
    gr. Anthon

  53. Beste Anthon, de apotheek heeft puur gekeken naar de escitalopram icm de l-tryptofaan. De acupuncturist ook. De apotheker was verbaasd omdat het systeem het aan zou moeten geven, ze gaan nu wetenschappelijk kijken. Ik hou het nu dus alleen op magnesium. Helaas want aprazolam is ook niet ideaal vandaar het idee voor de tryptofaan. Dank voor uw reactie!

  54. na het stoppen met amitriptyline ben ik met 5 http begonnen.Na inname verbeterde het wel,maar na 200 mg.per dag werd mijn onrust,slapeloosheid ,maar ook mijn futloosheid groter!Na verder onderzoek bleek dat je op moet passen omdat 5 http dopamine verlaging kan geven,met [bijna ]dezelfde klachten als resultaat.Wees dus voorzichtig met het gebruik van 5 htp,vooral bij een onevenwichtige voeding,maar je kunt ook l.tirosine gebruiken erbij,dit wordt dringend aangeraden,en gebruik ik nu zelf ook.Hierdoor heb ik vannacht weer eens eindelijk goed geslapen!,ook omdat ik geminderd ben naar 100 mg 5 htp per dag,waarvan 30 overdag en 70 voor het slapen gaan.Hoop hiermee aan te geven dat de balans in je lichaam zeer belangrijk is tussen serotonine en dopamine.

  55. Anja, de beschrijving die je geeft doet sterk vermoeden dat je probleem mede veroorzaakt wordt door een hormonale disbalans. Uitgeverij http://www.Succesboeken.nl heeft zeer onlangs een boek van dr. Sara Gottfried in Nederlandse vertaling op de markt gebracht getiteld “Je Hormonen in Balans”waarin een groot aantal casestudies zijn opgenomen. Je situatie komt nauwkeurig overeen met wat Sara beschrijft. Zij geeft ter behandeling van dergelijke hormonale stoornissen goed onderbouwde adviezen die voor een groot deel zijn gebaseerd op de inzichten van de orthomoleculaire en fytotherapeutische geneeskunde.Wellicht is het interessant je in het bezit te stellen van genoemde uitgave. All the best !
    gr. Anthon

  56. Beste Anton,
    ik heb last van RLS en neem hiervoor Ropinorol 0,25mg. Kan dit in combinatie met 5HTP ingenomen worden of bijt dit elkaar ook?
    Heb ook veel last van slaap problemen en ben daardoor niet uitgerust overdag.

    Wat ik verder gelezen heb is dat mensen met RLS een verhoogde dosis van glutamaat in de hersenen hebben. Glutamaat zorgt voor een verhoogde hersenactiviteit wat dus weer slaapproblemen tot gevolg heeft. Weet jij hier wat meer van toevallig? En wat zou ik kunnen doen om de verhoogde glutamaat concentratie te verlagen?

    Dank en groet,
    Marco

  57. Marco, omdat Ropinirol een antiparkinsonmiddel is en een duidelijk effect heeft op de hersenbiochemie zou ik het gelijktijdig gebruik van 5-HTP willen afraden. Eventueel kun je wel een magnesiumverbinding gebruiken om je “bovenkamer”wat rust te geven. Voor meer informatie over RLS kun je terecht in mijn artikel “Kent u Dr.Willis en Dr. Ekbom ?”. Dat ELKE RLS patiënt een verhoogde dosis glutamaat in de hersenen heeft staat niet onomstotelijk vast. Zelf dokteren ook bij RLS is dan ook niet aan te bevelen. Liever een gekwalificeerd orthomoleculair arts raadplegen ! Zie http://www.mbog.nl
    gr. Anthon

  58. Sinds kort gebruik ik 5-htp. Ik neem dit in de ochtend in. Mag dit gecombineerd worden met melatonine die ik inneem voor het slapen?

  59. Marijke, je dient er dan wel rekening mee te houden dat 5-HTP de werking van melatonine kan versterken. Dus e.e.a. scherp in de gaten houden, zodat de dosering melatonine kan worden aangepast.
    gr. Anthon

  60. Hoi Anton,
    Heel erg bedankt voor je snelle reactie!Helemaal super. Even een laatste vraag…Kan er geen disbalans ontstaan tussen de serotine,melatonine en de dopamine als je met de laatstgenoemde niks doet? Bedoel…daar richt ik me niet op.
    Groetjes,
    Marijke

  61. Marijke, mijn vraag aan jou is: wat zou je met dopamine willen doen ?
    gr. Anthon

  62. Hoi Anton, geen idee. Ik zelf niks. Ik las vanalles op internet en ergens stond toen iets over dat er geen disbalans moet ontstaan..vandaar mijn vraag. Maakte even “zorgen”. Ik red me prima met de 5-htp en melatonine. Zou me niet verbazen dat ik tzt de melatonine niet meer nodig heb. Misschien lees ik er teveel over en maak me dan zorgen om niks.

  63. Marijke, 5-HTP is een z.g. precursor (voorloper) van serotonine (het gelukshormoon) en melatonine is het slaaphormoon. Als je inderdaad van alles en nog iets op dat gebied zou gaan slikken ligt zeker een hormonale disbalans op de loer. Je zorgen zijn dus volkomen begrijpelijk. Wanneer je je echter aan het hierboven gegeven advies houdt, kun je rustig slapen- en dit bedoel ik letterlijk.
    gr. Anthon

  64. Beste,
    Ik gebruik sinds eind december 5htp (3 keer 100 mg per dag).
    Omdat ik geruime tijd heel slecht slaap, heeft dokter me imovane voorgeschreven (sinds eind januari).
    Ik mocht dit gebruiken in combinatie met 5 http. Ik mocht de 5 htp zelfs verhogen naar 5 per dag.
    Ik heb hier toch wel mijn bedenkingen bij daar ik overdag een vrij voos gevoel heb ik mijn hoofd en soms ook schermer voor mijn ogen.
    Kan u mij tips geven om over te schakelen naar natuurlijke middelen? alvast hartelijk dank voor uw reactie

  65. Lynn, het is bij slapeloosheid altijd zaak om de oorzaak van het probleem op te sporen en daar zo mogelijk iets aan te doen. Een strikt farmaceutische oplossing van slapeloosheid kan en moet altijd (zeer) tijdelijk zijn. Dat geldt zeker voor het gebruik van synthetische medicijnen. Imovane heeft bij 1-10% van de gebruikers de vervelende bijwerking van slaperigheid overdag en sufheid en dient evenals andere dergelijke middelen (benzodiazepinen) zo kort mogelijk gebruikt te worden. Een natuurlijke keuze – ook tijdelijk bedoeld – zou Valeriana Officinalis-extract kunnen zijn dat gamma-amino-boterzuur bevat (vandaar de onaangename reuk). Het middel is betrokken bij de regulatie van ontspanning, angst en slaap. Je zou kunnen proberen – in overleg met de huisarts ! – om een half uur voor het slapen gaan op een zo leeg mogelijke maag 20-30 druppels in een glas water in te nemen. Verder zijn een avondwandeling, een warm bad en een ontspannend boek in bed lezen ook uiterst waardevolle manieren om de slaap te vatten ! All the best.
    gr. Anthon

  66. Beste Anton,

    Wellicht wat laat om op dit topic te reageren, maar hoop erg op een reactie.
    Mijn vriend heeft na zijn chemo behandelingen met Taxis buccata chronische slaapproblemen en vermoeidheid. We hebben al van alles geprobeerd.
    Van Sint Janskruid, Valeriaan, lavendel enz., maar dat mag niet baten.
    Hij heeft ook een aangeboren afwijking. Zover ik weet een X-chromosomen tekort.
    Hij heeft vaag de uiterlijke kenmerken van iemand met down.
    Kan hij dan ook 5Htp nemen en heeft dat geen invloed op evt. kankercellen. Dat laatste is wellicht een stomme vraag, maar ik weet weinig over hormonen etc…

    Er is 5htp aangeraden door mijn homeopatisch arts die mij behandeld voor Lyme, maar zij kent zijn achtergrond niet.

    Ik hoop iets van je te horen. Alvast dank.

  67. Ushi, ik leef met je mee maar voor een verantwoord advies zou je je vraag het beste kunnen stellen aan één van de bestuursleden van het Nederlands Genootschap Orthomoleculaire Oncologie, die over de meest recente informatie op dit gebied beschikken. Je kunt ze vinden onder de rubriek “leden” op de site http://www.ngoo.nl of je kunt je vraag direct stellen aan mijn goede vriend drs. Engelbert Valstar, orthomoleculair oncoloog in Den Haag. ( e.valstar @planet.nl )
    All the best met je vriend !
    gr. Anthon

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *